‘Blik in de bajes’: Geen wasknijpers maken

TER APEL

Deze krant mag een kijkje nemen achter de normaal voor buitenstaanders hermetisch afgesloten muren, hekken en deuren van de penitentiaire inrichting (PI) Ter Apel.

In aflevering 2 van deze reeks aandacht voor het arbeidsbedrijf van de gevangenis, waar gedetineerden verplicht aan het werk zijn.

“Door gedetineerden aan het werk te zetten kunnen we ze een zinvolle dagbesteding aanbieden. Ze kunnen hun energie kwijt, hun kennis en kunde tonen, nieuwe vaardigheden ontwikkelen en ze voelen zich waardevoller”, zo vat Joep Daamen, waarnemend hoofd arbeid van PI Ter Apel, het belang van werken tijdens detentie samen. “Bovendien komt het de veiligheid in de gevangenis enorm ten goede komt. In de PI Ter Apel verblijven vreemdelingen uit zo’n zestig verschillende landen die door de rechter zijn veroordeeld omdat ze in Nederland een misdrijf hebben gepleegd. Wanneer je deze mensen niet laat werken, gaan ze zich vervelen en is de kans op incidenten groot. Dus is het van groot belang om gedetineerden dagelijks bezig te houden. Arbeid speelt hierin een heel voorname rol.”

120 verschillende houtproducten

Bij werk in gevangenissen wordt vaak gedacht aan gedetineerden die wasknijpers in elkaar moeten zetten. Maar dat beeld is absoluut onjuist, benadrukt Joep Daamen. “We hebben wel eenvoudige arbeid zoals het in elkaar zetten van verwarmingsbeugels, snijden van inloopmatjes of allerhande inpakwerkzaamheden, maar de meeste werkzaamheden zijn een stuk gecompliceerder. Zo hebben we een uitgebreide houtafdeling waar we voor een grote opdrachtgever 120 verschillende houtproducten maken, waaronder schuttingen, picknickbanken en deuren.”

Meest in het oog springende arbeidszaal in de penitentiaire inrichting Ter Apel is de textielafdeling. “Hier wordt hoogwaardige vakarbeid verricht”, vertelt Joep Daamen. “Zo maken we hoezen voor vliegtuigmotoren, hoezen voor vrachtcontainers, valmatrassen en valdoeken voor de bouwsector, we maken zeilen voor boten, trampolines voor pretparken en afdekzeilen voor kuubskisten.”

Rijk worden de gedetineerden niet van de uren die ze per week werken. Het basisloon is 76 eurocent per uur, dat betekent dat iemand die 17,5 uur in de week werkt wekelijks 13,30 euro mag bijschrijven op zijn rekening. “Dat is niet veel geld als je dat afzet tegen wat je buiten kunt verdienen, maar toch zijn de meeste mannen hier graag aan het werk”, weet Joep Daamen. “Er zijn behoorlijk wat gedetineerden die het verdiende geld opsparen voor het levensonderhoud van familie in hun thuisland.”

Boormachines

Veiligheid staat bij wijze van spreken met hoofdletters geschreven in de gevangenis, dat geldt uiteraard ook tijdens de uren dat er gewerkt wordt door gedetineerden. “Buitenstaanders kijken wel eens vreemd op wanneer ze horen dat we hier gewoon werken met bijvoorbeeld schroevendraaiers, boormachines en zelfs heftrucks”, zegt Joep Daamen. “We willen gedetineerden iets leren en de kans geven om zinvol werk te doen, daar hoort ook de omgang met gereedschappen bij. Uiteraard wordt er streng toezicht gehouden en gaan we echt geen gedetineerde een hamer geven, wanneer dit niet vertrouwd is. Aan het einde van hun arbeidsblok moeten gedetineerden altijd piepvrij door een detectiepoortje om te controleren of ze niet iets hebben meegenomen dat niet mag.”

Gedetineerden hebben de mogelijkheid om tijdens detentie een opleiding te volgen om zo hun kansen op werk te vergroten. In het geval van PI Ter Apel gaat het dan om werk in het land van herkomst. De mannen die vastzitten worden immers na het uitzitten van hun straf ons land uitgezet. Zo wordt samen met vakdocenten van Beroepsonderwijs Noorderpoort in Stadskanaal een opleiding bouw en elektriciteit verzorgd om zo de kansen op een baan buiten ons land te vergroten.

Uitbreiding arbeidsbedrijf?

Met 340 gedetineerden die dagelijks hun handen uit de mouwen steken, kun je het arbeidsbedrijf van PI Ter Apel gerust een groot bedrijf noemen. Een bedrijf in beweging bovendien. “We hebben ons de laatste jaren behoorlijk ontwikkeld”, stelt Joep Daamen. “Eigenlijk zijn de huidige werkzalen te klein om alle uiteenlopende werkzaamheden goed te kunnen doen. We willen ook graag meer gedetineerden hele in plaats van halve dagen laten werken. Dit is goed voor de gedetineerde en komt de veiligheid in de inrichting ten goede.” Vandaar dat onderzocht wordt of en hoe het arbeidscomplex van de gevangenis kan uitbreiden om zo meer ruimte en mogelijkheden te creëren voor de uiteenlopende werkzaamheden die door gedetineerden verricht kunnen worden.

Willy Kral al 20 jaar werkzaam in de gevangenis

Hij was en is een bekende verschijning op de voetbalvelden in deze regio: Willy Kral. De voormalig voetballer van Nieuw Buinen, Musselkanaal, TEVV en SC Stadskanaal, is tegenwoordig hoofdtrainer van SETA. De voormalig topscorer werkt al sinds de opening in 1998 in PI Ter Apel, daarvoor was hij werkzaam bij Defensie in het NAVO-complex in Ter Apel. “Ik kom trouwens nog regelmatig mensen tegen die helemaal niet weten dat er een gevangenis zit in Ter Apel. Die denken dat ik met asielzoekers werk. Dat is dus niet zo, het asielcomplex zit naast de gevangenis, maar staat helemaal los van onze organisatie.”

De voetbaltrainer heeft ook in de gevangenis een sturende rol. Hij is één van de coördinatoren van het klussenteam dat bestaat uit zestien gedetineerden. “Het klussenteam doet uiteenlopende werkzaamheden zoals schilderen, grasmaaien, vloeren reinigen, ramen wassen en de inrichting schoon en netjes houden. Ik stuur samen met enkele collega’s die mannen aan en help waar nodig en mogelijk zelf uiteraard ook een handje mee.”

Willy Kral werkt met veel plezier dagelijks met gedetineerden. Onveilig heeft hij zich nog nooit gevoeld in de gevangenis. “Natuurlijk zijn er wel eens spanningen, maar tot nu toe heb ik altijd alles met de mond op kunnen lossen.” Naast het begeleiden van de gedetineerden is het observeren ook een taak van de arbeidsmedewerkers. “Wij zien gedetineerden de helft van de dag en zijn dus goed in staat om te zien of ze in de pas lopen, of ze lekker in hun vel zitten, of ze wel of geen contact hebben met hun thuisfront en of ze eventueel wat extra aandacht nodig hebben.”

Veroordelen doet Willy Kral niemand. “De rechter heeft iemand die bij ons zit al veroordeeld, daar hoeven wij dus geen straf meer aan toe te voegen. Onze taak is het om te zorgen dat iemand zijn straf veilig kan uitzitten, zijn dag zinvol kan besteden en na het uitzitten van zijn straf uitgezet kan worden naar zijn land van herkomst om daar een bestaan op te bouwen zonder criminaliteit.”

Het vak van voetbaltrainer is een hele andere tak van sport dan het begeleiden van gedetineerden in een gevangenis. Toch heeft Willy Kral langs de lijn wel profijt van zijn jarenlange bajeservaring. “Ik schrik niet zo snel van een opstootje of een ruzie. Ik heb inmiddels wel de ervaring dat je incidenten vooral kunt oplossen door rustig te blijven.”