Elke zwerver komt weer thuis: door heimwee verteerde kei keert eindelijk terug naar Finland

,,Brengt hij die steen op die kar helemaal naar Finland?”, vraagt een van de twee vrouwen aan een tafeltje in restaurant De Weme in Borger. ,,Nee joh, hij dumpt die steen vast al bij Nieuw-Buinen.”

De twee kijken door het raam van de uitspanning geamuseerd uit op het voorliggende pleintje. Beide aanschouwen de Audi A8 met aanhangwagen. Daarop bevindt zich een 2000 kilo wegende zwerfsteen die de laatste jaren langs de weg in het dorpshart van Borger stond. Kunstenaar Bart Eysink Smeets uit Haarlem, gestoken in een toepasselijk pak met keitjesprint, brengt het stenen gevaarte helemaal naar het Finse Åland. Een tripje van maar liefst 1400 kilometer. Eysink Smeets steekt dan een hand uit het raam en de zwaait de uitgelaten menigte uit. Een fanfarekapel uit Odoorn geeft een feestelijk randje aan het afscheid. Als alles goed gaat, dan bevindt de zwerfkei zich over drie dagen weer op zijn geboortegrond.

De kloeke kei is namelijk verteerd door heimwee, vertelde Eysink Smeets een uurtje voor de festiviteiten op vrijdagmiddag aan. In de miezerige regen rukt hij aan de sjorbanden die hij om de steen heeft bevestigd. Straks komt er een shovel die de massieve steen op zijn aanhangwagen moet hijsen. In de aanhangwagen bevindt zich een gapend gat met stalen balken. Daar moet de steenklomp in. Lampjes in de laadbak moeten de grauwe brok onderweg sfeervol uitlichten. ,,Het bevalt hem hier niets”, vertelt de zwoegende en hijgende kunstenaar. ,,Zoals hij hier verweest langs de kant van de weg staat met niets behalve het voorbijschietende verkeer.”

Tijdens de IJstijd reisde deze stenen zwerver –voor de kenners: een Ålandrapakivi – mee met het kruiende en schurende ijs vanuit de eilandengroep Åland, mee naar Borger. Eysink Smeets raakte in gesprek met de steen. Tenminste, hij schakelde een stel steenfluisteraars in, die hem vertelden dat de kei een depressie nabij was en er naar verlangde huiswaarts te keren. ,,Hij vertelde me ook dat hij het me kwalijk zou nemen als ik hem niet mee terugnam. Ik voel me er sindsdien een beetje verantwoordelijk voor.”

De kunstenaar kwam twee jaar geleden op het idee om een zwerfkei terug te brengen naar het moederland. Uiteindelijk wees het Hunebedcentrum hem op het gevaarte in Borger. ,,Je moet er ook de humor een beetje van inzien”, knipoogt Eysink Smeets, terwijl hij de laatste banden over de kei spant. In totaal doet hij drie dagen over, vervolgt hij. Onderweg worden allemaal mogelijke broeders en zusters van de zwerfkei aangedaan. ,,In Duitsland bezoeken we een hunebed en in Denemarken stoppen we even bij een runensteen die mogelijk door Vikingen is geplaatst.”

Zijn broer Tom gaat mee om de gehele expeditie op film vast te leggen. Hij schuifelt voortdurend met een camera om de ploeterende Bart heen. Want als je zoiets opmerkelijks vervoert, dan levert dat geheid vermakelijke beelden op, beredeneert deze. ,,Wat zou de politie er van zeggen als je met dit ding over de weg rijdt?”, aldus Tom. ,,Om die reden hoop ik op flink wat tegenslag onderweg. Want dan heb je een verhaal.” De inslag van de film behoort komisch te zijn. ,,Maar als ik Bart zo zie, gaat hij er helemaal in op. Hij neemt het steeds serieuzer. Typisch voor hem: volledig opgaan in iets totaal onbenulligs”, lacht hij.

Geoloog Klaas Drint uit Drachten is ook aanwezig. Hij schenkt Bart 25 stenen uit zijn collectie met als doel deze ook weer dichter bij de oorsprong te krijgen. ,,Ik las over Bart zijn voornemen in de Trouw. Ik zocht contact met hem en deed hem het voorstel om ook wat van ‘mijn’ stenen mee te nemen.” Achter in zijn bij het plein geparkeerde auto zitten twee blauwe kistjes met de reisgenoten van de dikke kei. Eysink Smeets gaat de stenen in Finland uitdelen aan mensen die voor ze willen ‘zorgen.’ ,,Elke pelgrim keert weer naar huis toe/elke zwerver komt weer thuis”, haalt Drint een Zuid-Afrikaans liedje aan. De kistjes krijgen een ereplekje op de passagiersstoel.

Daarna volgens gelukwensen van burgemeester Jan Seton, geklingel van champagneglazen, een onder het gewicht van de zwerfkei kreunende laadbak en het aanslaan van de motor van de Audi A8. Het gelige knipperlicht leidt de auto de N34 op, inderdaad de Hunebed Highway. Een mooie eerste etappe voor deze Scandinavische toerist die na eeuwen wachten eindelijk de weg terugvond.